Tính tích cực độc hại (Toxic Positivity) là gì?
Tính tích cực độc hại là hành động né tránh, kìm nén hoặc phủ nhận những cảm xúc hay trải nghiệm tiêu cực. Điều này có thể thể hiện qua việc bạn tự chối bỏ cảm xúc của chính mình hoặc người khác phủ nhận cảm xúc của bạn, và khăng khăng đòi hỏi sự lạc quan.
Mặc dù đôi khi việc gác lại những cảm xúc tiêu cực là cần thiết trong ngắn hạn, nhưng về lâu dài, việc phủ nhận những cảm xúc tiêu cực này lại gây hại. Bởi vì để bạn đạt được sự chấp nhận bản thân cũng như có được sức khỏe tâm lý tốt hơn, những cảm xúc đó cần được thừa nhận và đối diện một cách cởi mở và trung thực
Ví dụ về tính tích cực độc hại
Tính tích cực độc hại có thể biểu hiện dưới nhiều hình thức. Một số ví dụ bạn có thể đã gặp trong cuộc sống:
▪️ Khi điều tồi tệ xảy ra, chẳng hạn như mất việc, người khác có thể nói: “Cứ tích cực lên” hoặc “Hãy nhìn vào mặt tốt của vấn đề.” Dù những câu nói này thường được coi là sự cảm thông, nhưng chúng có thể khiến người đang trải qua khó khăn cảm thấy bị chặn họng, không thể chia sẻ cảm xúc thật sự.
▪️ Sau khi trải qua mất mát, có người có thể nói rằng “Mọi chuyện xảy ra đều có lý do của nó.” Dù họ nghĩ rằng đang an ủi, nhưng thực chất đây lại là cách né tránh nỗi đau của người khác.
▪️ Khi bạn bày tỏ sự thất vọng hay buồn bã, ai đó có thể đáp lại rằng “Hạnh phúc là một sự lựa chọn.” Điều này ngầm ý rằng nếu bạn đang cảm thấy tiêu cực thì đó là lỗi của bạn vì đã không “chọn” hạnh phúc.
Một vài ví dụ khác:
▪️ Câu nói: “Tôi không biết mình có thể tiếp tục mối quan hệ với chị gái không. Cô ấy không đối xử với tôi tử tế và tôn trọng.” → Phản hồi: “Dù sao thì cô ấy cũng là gia đình. Bạn nên yêu thương cô ấy bất kể thế nào.”
▪️ Câu nói: “Dạo này công việc thực sự rất căng thẳng.” → Phản hồi: “Bạn may mắn vì ít ra vẫn có một công việc.”
▪️ Câu nói: “Hôm nay tôi thấy thật khó khăn.” → Phản hồi: “Nhưng bạn có rất nhiều điều để biết ơn mà.”
Đôi khi, những câu nói này xuất phát từ ý tốt hoặc mong muốn an ủi, nhưng lại diễn đạt không phù hợp. Trong một số trường hợp khác, người nói đơn giản là không biết phải nói gì hoặc không biết cách thể hiện sự đồng cảm.
🧡 Một cách phản hồi tốt hơn: “Mình rất tiếc—nghe có vẻ thật khó khăn. Hãy kể cho mình nghe thêm về chuyện đó.” Phản hồi này thừa nhận cảm xúc của người kia, đồng thời thể hiện lòng trắc ẩn và sự quan tâm chân thành.
Tác hại của sự tích cực độc hại
Quá nhiều sự tích cực trở nên độc hại bởi vì nó có thể gây tổn thương cho những người đang trải qua thời kỳ khó khăn. Thay vì được chia sẻ những cảm xúc chân thật của mình và nhận sự ủng hộ vô điều kiện, những người gặp phải sự tích cực độc hại lại thấy cảm xúc của mình bị gạt bỏ, phớt lờ, hoặc thậm chí bị phủ nhận hoàn toàn.
▪️ Nó tạo ra sự hổ thẹn: Sự tích cực độc hại có thể dẫn đến cảm giác hổ thẹn. Nó ngầm nhắn nhủ rằng những cảm xúc tiêu cực mà người ta đang trải qua là không thể chấp nhận được. Khi ai đó đang đau khổ, họ cần biết rằng cảm xúc của mình được công nhận và rằng họ có thể tìm thấy sự an ủi, tình thương từ bạn bè và gia đình.
▪️ Nó gây cảm giác tội lỗi: Việc duy trì thái độ tích cực một cách độc hại cũng có thể khiến người ta cảm thấy tội lỗi. Thông điệp được gửi đi là: nếu bạn không tìm ra cách để cảm thấy lạc quan—ngay cả khi đối diện với bi kịch—thì bạn đang làm sai điều gì đó.
▪️ Nó né tránh cảm xúc chân thật: Sự tích cực độc hại vận hành như một cơ chế né tránh. Khi người ta hành xử theo kiểu này, họ tránh đối diện với những tình huống hay cảm xúc khiến họ khó chịu. Hơn nữa, khi họ cảm thấy những cảm xúc tiêu cực, họ thường coi nhẹ, gạt bỏ hoặc phủ nhận chúng.
▪️ Nó ngăn cản sự trưởng thành: Sự tích cực độc hại cho phép ta tránh cảm nhận những điều có thể gây đau đớn. Nhưng điều này lại tước đi khả năng đối diện với cảm xúc tiêu cực và vượt qua chúng – vốn có thể giúp ta trưởng thành và có cái nhìn sâu sắc hơn về bản thân.
Khẩu hiệu “chỉ cần nhìn vào mặt tích cực” có thể trở nên đặc biệt khó chịu trong lúc con người đang đau khổ tột cùng. Khi ai đó phải đối diện với các vấn đề như khó khăn tài chính, mất việc, bệnh tật hoặc mất đi người thân yêu, việc bị bảo rằng họ “cần nhìn vào mặt tích cực” có thể trở thành sự tàn nhẫn.
🍂Trong một số trường hợp, sự tích cực độc hại thậm chí có thể trở thành công cụ cho các hành vi ngược đãi. Người có hành vi ngược đãi có thể dùng nó để hạ thấp, gạt bỏ hoặc xem nhẹ cảm xúc và trải nghiệm của người khác, đặc biệt là của nạn nhân. Họ thậm chí có thể lợi dụng nó như một cách để giảm nhẹ tính nghiêm trọng trong hành động ngược đãi của mình.
Cách Tránh Tích Cực Độc Hại
Nếu bạn nhận thấy những hành vi tích cực độc hại ở bản thân, có một số điều bạn có thể làm để tránh các hành vi này. Một vài gợi ý bao gồm:
1. Hãy nhớ rằng “Cảm thấy không ổn cũng không sao cả”
Hãy xây dựng thái độ rằng “Cảm thấy không ổn cũng không sao cả.” Thay vì cho rằng việc có cảm xúc tiêu cực là sai, hãy chấp nhận rằng trong thực tế bạn không thể nào cũng luôn trong trạng thái lạc quan hay vui vẻ. Hãy nhắc nhở bản thân rằng nếu ai đó cảm thấy không ổn, điều đó hoàn toàn bình thường.
2. Quản lý cảm xúc mà không phủ nhận chúng
Hãy quản lý cảm xúc tiêu cực, nhưng đừng chối bỏ chúng. Cảm xúc tiêu cực có thể gây căng thẳng nếu không được kiểm soát. Tuy nhiên, chúng cũng có thể mang lại thông tin quan trọng, giúp bạn nhận ra vấn đề của mình rồi đưa ra các biện pháp xử lý thích hợp để dẫn đến những thay đổi tích cực trong cuộc sống.
3. Tập trung vào việc lắng nghe
Hãy tập trung vào việc lắng nghe người khác và thể hiện sự ủng hộ, sẵn lòng giúp đỡ. Khi ai đó bày tỏ một cảm xúc tiêu cực hay kể về khó khăn mà họ đang gặp phải, đừng vội “chặn” họ bằng sự tích cực độc hại. Thay vào đó, hãy cho họ biết rằng những gì họ đang cảm thấy là bình thường và bạn ở đó để lắng nghe.
❌Tránh những câu nói mang tính tích cực độc hại như:
“Bạn chỉ cần lạc quan thôi!”
“Chỉ nhìn vào mặt tích cực thôi nhé!”
“Có gì đâu mà buồn. Nhiều người còn gặp trường hợp tệ hơn mà.”
“Mọi chuyện xảy ra đều có lý do của nó.”
🔆Những phản hồi lành mạnh bạn có thể sử dụng:
“Mình đang lắng nghe đây.“
“Mình sẽ ở bên bạn dù có chuyện gì.”
“Điều đó chắc hẳn rất khó khăn.”
“Đôi khi những điều tồi tệ vẫn xảy ra. Mình có thể giúp gì cho bạn?“
“Cảm xúc của bạn là hoàn toàn hợp lý.“
🌱Hãy bắt đầu nhận ra những câu nói mang tính tích cực độc hại và cố gắng để bản thân cũng như người khác được cảm nhận trọn vẹn cảm xúc của mình — cả tích cực lẫn tiêu cực.